grens_2.png

PROGRAMMA

Over mens
en wereld

PETER SLOTERDIJK hoe vinden we onszelf (her-)uit?

THEATERZAAL
17:00 > 18:15

In gesprek met Ignaas Devisch  [Eng]

Peter Sloterdijk gaat in gesprek met Ignaas Devisch over de kernthema’s uit zijn denken. Centraal staat de vraag hoe de mens, bevrijd van de grote metafysische ideeën en dogma's, zich verhoudt tot de moderne wereld en hoe hij zichzelf vorm dient te geven. Hoe vullen we de leegte op die ontstaan is door het vervagen van religie en andere metafysische zingevingskaders?

 

Sloterdijk leerde immers van Nietzsche dat God ons niet zal komen redden, we moeten het zelf doen. Ook de seculiere, revolutionaire en andere ideologische ‘grote verhalen’ werden – met de opkomst van het postmoderne denken na de Tweede Wereldoorlog – dood verklaard. De belangrijkste bronnen van zingeving en betekenis werden aan de kant gezet.

 

Wat moet er in de plaats komen? Een andere belangrijke vraag werpt zich daarbij op: waarom en hoe zijn we op het huidige punt van de geschiedenis aanbeland, dat van een mogelijke vernietiging van de aarde als bestaansvoorwaarde voor de mens?

De toekomst verbeelden: 21e-eeuwse uitdagingen

Kapitalisme ontspoord?

THEATERZAAL18:45 > 19:30

Branko Milanović  [Eng - LIVE, ONLINE]

Is het kapitalisme de bron van al onze problemen? Een inhumaan systeem dat ten koste gaat van mens en milieu, dat dringend op de schop moet? Of blijkt het al bij al goed te werken en kunnen we het ten goede bijsturen?

Het huidige, mondiale en ‘financiële’ kapitalisme zorgt voor een ongeziene sociaaleconomische en ecologische ontwrichting, aldus Grace Blakeley. Volgens haar kan alleen een radicaal alternatief systeem – democratisch socialisme – het tij keren.

Volgens Branko Milanovic doet kapitalisme veel verkeerd, maar ook veel goed. Het kapitalisme triomfeerde omdat het werkt: het trok immers miljoenen mensen uit extreme armoede. Maar dat succes komt met een prijs. Het is onze taak om het te verbeteren zodat een rechtvaardiger en duurzamer kapitalisme mogelijk wordt.

De wereld red
je niet met minder

balZAAL

18:30 > 19:15

Thomas Rotthier & Jan Deschoolmeester

Iedereen weet intussen voor welke ecologische uitdagingen we staan: klimaatopwarming, steeds duurdere energieprijzen, water-en grondvervuiling, aangetaste biodiversiteit, grote groepen mensen die leven in armoede of migreren. Ecomodernisten Thomas Rotthier en Jan Deschoolmeester geloven niet in het klassieke groene antwoord van “consuminderen” op bovenstaande vraagstukken.

 

In hun debuut De wereld red je niet met minder pleiten beide auteurs voor een technologisch-optimistisch vooruitgangsdenken omtrent ecologie. We moeten niet kleinschaliger denken, maar net inzetten op economische groei en vooral op technologie.

 

Kortom, groen denken 2.0.: precisielandbouw, kweekvlees, nieuwe vormen van kernenergie, enzovoort. Meer welvaart creëren en tegelijk de wereld redden: dat moet volgens Rotthier en Deschoolmeester onze ambitie zijn.

De ruimte
koloniseren vergt
post-antropoceen denken

balzaal
23:15 > 00:00

Angelo Vermeulen

Zullen we ooit de ruimte koloniseren, Mars ‘terraformen’ en een interplanetaire soort worden?

 

Als we dat doen, zullen we er dan in slagen oude paradigma’s van kolonisatie en uitbuiting te verlaten en in te ruilen voor nieuwe? Dat vraagt om een radicaal nieuw ethisch perspectief op de relatie tussen mens, natuur en technologie. Daarin zal het post-antropoceen-denken ons een richting bieden, vertrekkend van een wereldbeeld waarin de mens is gedecentraliseerd.

Dit denken kan ook een antwoord bieden op onze huidige crisis en de gevolgen van diepgaande planetaire verstoring.

 

Angelo Vermeulen gaat dieper in op deze problematiek. Aan de hand van een reeks persoonlijke kunst- en wetenschapsprojecten, en zijn ervaring als gezagvoerder van een vier maanden durende Marssimulatie voor NASA brengt hij een uniek verhaal.

grens_1.png
Traditie uitdagen

Filosofen - sceptici - vrijdenkers 

Verzet vieren: voor vrouwenrechten en vrijheid

theaterzaal
22:15 > 23:00

Met: Maryam Namazie, Zara Kay en
Fauzia Ilyas. Moderator: Boris van der Ham
 
[Eng]

Vrouwen, ongelovigen en vrijdenkers zijn vaak de eerste slachtoffers van culturele en religieuze dogma’s. Daarom brengt Nacht van de Vrijdenker drie vrouwelijke, ongelovige vrijdenkers samen om te praten over hun strijd voor universele mensenrechten, vrijheid van meningsuiting, gewetensvrijheid, vrouwenrechten en de strijd voor LGBT+-rechten binnen strikt religieuze gemeenschappen.

In een tijd waarin religiekritiek vaak in een verdacht daglicht komt te staan (‘islamofobie’), en waar rechtse en conservatieve krachten op de loer liggen om van terechte kritiek misbruik te maken om xenofobie en haat te voeden, voeren deze vrouwen een strijd op meerdere fronten. Binnen hun eigen gemeenschap, tegen (extreem-)rechtse recuperatie en tegen progressief cultuurrelativisme en identiteitspolitiek, die hun strijd extra bemoeilijkt. 

Nadenken over
privilege

THEATERzaal21:15 > 22:00

Joris Luyendijk

We analyseren tegenwoordig vaak wat het met mensen doet die bepaalde privileges missen. Joris Luyendijk doet het omgekeerde. Hij analyseert wat privilege – als witte, hoogopgeleide, heteroseksuele man – met hem doet. Want hoe meer privilege je hebt, hoe groter de kans om ergens te raken in het leven. Met name zeven privileges bepalen volgens Luyendijk je kans op succes.

In het boek De zeven vinkjes probeert Luyendijk te begrijpen wat zijn uitgangspositie heeft gedaan met zijn zelf-, mens- en maatschappijbeeld. En wat het doet met een maatschappij waar vooral mannen als hij de baas zijn.

 

Wat als iemand van binnenuit zijn eigen privilege ter discussie stelt en het onrecht aankaart? Komen we dan een stuk dichter bij een inclusieve samenleving?

De filosofes

THEATERzaal
20:00 > 20:45

Rebecca Buxton & Lisa Whiting
Moderator: Eveline Groot

Open eender welke syllabus filosofie en je vraagt je af: zijn er dan geen vrouwelijke filosofen?

 

Rebecca Buxton en Lisa Whiting besloten een onmisbare canon van vrouwelijke denkers samen te stellen, uitsluitend geschreven door vrouwelijke filosofen.

Hun boek The Philosopher Queens beschrijft twintig prominente filosofes die tot nu toe veel te weinig aandacht kregen. Van de Griekse Oudheid tot nu, van Diotima en Ban Zhao tot Mary Wollstonecraft en Sophie Bosede Oluwole.

 

Buxton en Whiting benaderen het begrip ‘filosoof’ dan ook breder dan het stereotiepe beeld van de ‘witte mannelijke wijsgeer’. Heel wat ideeën van vrouwelijke ‘activistes’ zijn immers even baanbrekend als hun mannelijke collega-filosofen. Buxton en Whiting hutselen de filosofische canon stevig dooreen.

Hipparchia
leven met minder

domzaal

18:30 > 19:15

Barbara Stok

Een van de eerste vrouwen die filosoof werd in de Griekse oudheid was Hipparchia. In lijn met de filosofische stroming waartoe ze behoorde – het Cynisme, oftewel de hondse filosofen – koos ze samen met haar echtgenoot Crates van Thebe voor een minimalistische levensstijl wars van enige luxe en leefde zonder rekening te houden met maatschappelijke conventies.

 

Barbara Stok vertelt over het Cynisme en de figuur en ideeën van Hipparchia. Ze laat zien hoe die ideeën nog steeds razend actueel zijn.

grens_2.png
FILOSOFIE VOOR NU
Franse postmoderne filosofie: voorbij de karikaturen

dansstudio

18:30 > 19:15

Geoffroy De Lagasnerie  [FR]

Franse, postmoderne denkers hebben in rationalistische kringen een verfoeilijke reputatie als obscurantisten en pseudofilosofen. Volgens sommige denkers ligt wat pejoratief ‘Franse theorie’ wordt genoemd, aan de basis van de erosie van het vertrouwen in wetenschap en aan het idee dat ‘ieder z’n eigen waarheid heeft’. Volgens nog anderen is hun invloed op de filosofie, de menswetenschappen en de cultuur in het algemeen ronduit nefast.

Geoffroy De Lagasnerie probeert in zijn lezing deze karikaturen onderuit te halen en met een frisse blik te kijken naar wat we kunnen leren van de Franse postmodernisten. Welke lessen voor de 21e eeuw hebben zij ons te bieden?

Nietzsche:
het Europese
nihilisme

domzaal

19:45 > 20:30

Paul van Tongeren

Nietzsche waarschuwt op het einde van de negentiende eeuw voor de komst van het ‘onheilspellende’ nihilisme: de verwerping van absolute, universele en transcendentale waarden.

Toch ziet niemand graten in zijn alarmerende boodschap – toen niet en ook vandaag niet. Paul van Tongeren bespreekt hoe het kan dat wij niet verontrust lijken over wat volgens Nietzsche de meest catastrofale gebeurtenis aller tijden is. Heeft hij zich vergist? Of zijn we ons allen niet bewust van wat er gaande is?

Wittgenstein Een filosoof voor
onze tijd
 

balzaal

19:45 > 20:30

Ray Monk  [ENG]

In 2022 viert het eerste filosofische werk van Wittgenstein, de Tractatus Logico-Philosophicus, zijn honderdste verjaardag. Het staat bekend als een van de sleutelteksten van de filosofie van de twintigste eeuw. Toch is het een bijzonder moeilijk en soms uitgesproken cryptisch werk, waar de latere Wittgenstein afstand van heeft genomen.

Wittgenstein blijft een enigmatisch en tot de verbeelding sprekende filosoof. Wat heeft zijn denken ons vandaag de dag te bieden? Veel, volgens de bekendste Wittgensteinbiograaf Ray Monk.

 

In een tijd waarin de menswetenschappen door institutionele druk gedwongen worden om zich als harde wetenschappen voor te doen, hebben we de lessen van Wittgenstein meer dan ooit nodig. Wittgenstein is volgens Monk dan ook – meer dan ooit – een filosoof voor onze tijd. 

Pleidooi voor inconsequentie

dansstudio

19:45 > 20:30

Frank Meester

In een tijd van polarisatie zijn we graag voor of tegen iets. Dat soort hokjesdenken biedt ons een houvast in verwarrende tijden. Sociale media bij uitstek zijn dé plek om anderen te wijzen op het afwijken van hun principes. Inconsequente woorden en handelingen worden er breed uitgesmeerd.

Maar lukt dat wel, altijd consequent je principes doorvoeren? Frank Meester gelooft van niet. Het is de hoogste tijd om het inconsequentialisme te omarmen. Frank Meester brengt een ode aan het subtiele standpunt, aan hen die in verschillende standpunten wel iets zien.

Black Mirror? Over AI, technologie en democratie
grens_2.png
crypto:
hoogmoed
voor de val?

Jamie Bartlett  [ENG]

balzaal

22:15 > 23:00

Miljoenen mensen oplichten met een cryptomunt die er geen is. Om die reden staat de Bulgaarse ondernemer Ruja Ignatova momenteel op Europols lijst met Most Wanted Fugitives. In 2014 lanceert 'Dr. Ruja' de cryptomunt OneCoin, later groeit zij uit tot charismatisch leider van ‘OneLife’, een beweging die verantwoordelijk blijkt voor grootschalige oplichterij.

 

BBC-journalist Jamie Bartlett onderzoekt in The Missing Cryptoqueen, de podcast en het gelijknamige boek, hoe het kan dat zoveel mensen zich in de luren hebben laten leggen. Goedgelovige kopers, van Schotland tot Oeganda, werden ervan overtuigd dat ze een lucratieve cryptomunt kochten. Maar in realiteit werden ze slachtoffer van ponzifraude en een uitgekiend piramidespel, terend op de wereldwijde hype van cryptomunten. 

 

Jamie Bartlett geeft op de Nacht van de Vrijdenker een fascinerende inkijk in de massapsychologie achter deze cryptohype. Want de angst om het juiste moment te missen in te stappen in een succesvolle cryptomunt, blijkt een zeer krachtige, maar evenzeer irrationele drijfveer achter dit schandaal te zijn. 

De twitterdemocratie
Waarom sociale media (niet) polariseren

Lode Lauwaert

dansstudio

21:00 > 21:45

Van Obama over De Wever, velen geloven dat sociale media polariseren. Dat zou vooral te maken hebben met de echokamers op Twitter en Facebook. Maar hoe overtuigend is dat? Leven we online écht in filterbubbels? Zo ja, is polarisering altijd een probleem? Of kan het zelfs wenselijk zijn?

Beter leren praten met Artificiële Intelligentie

Thomas Winters

domzaal

23:15 > 00:00

In juni van dit jaar haalde de Google-ingenieur Blake Lemoine de headlines omdat hij dacht dat een AI-model van Google, LaMDA, zelfbewustzijn had ontwikkeld. Al snel werd duidelijk dat hij zich had laten beetnemen: LaMDA deed slechts alsof het zelfbewust was.
 

AI-onderzoeker Thomas Winters (KU Leuven) verkent in zijn lezing generatieve AI-modellen en legt bloot dat AI veel kan – als je het maar lief genoeg vraagt. De kunst om op de juiste manier dingen aan een AI te vragen heet ‘prompt engineering’. Winters laat zien waarom dit zo’n belangrijke vaardigheid is en hoe we het kunnen gebruiken om ons te verrijken met (en wapenen tegen?) AI, zodat we ons in de toekomst niet meer laten foppen.

WAT ONS MENS MAAKT
grens_3.png
Wat ons mens maakt
extreemrechts
Waarom mensen radicaliseren

Dirk Verhofstadt in gesprek
met Johan Braeckman

balzaal

21:00 > 21:45

Op 30 januari 1933 werd Adolf Hitler met de hulp van rechts-conservatieve politici rijkskanselier van Duitsland. Op enkele maanden tijd ontmantelde Hitler stap voor stap de democratie: al snel werd het parlement buitenspel gezet en verdwenen de eerste opposanten en Joden in concentratiekampen. Volgens Verhofstadt kan wat in nazi-Duitsland gebeurde morgen weer plaatsvinden als extreemrechts aan de macht komt. Filosofen Dirk Verhofstadt en Johan Braeckman gaan met elkaar in gesprek over de vraag hoe en waarom mensen radicaliseren. Waar Dirk Verhofstadt het gevaar van extreemrechts historisch duidt en parallellen met de jaren dertig maakt, gaat Johan Braeckman op zoek naar sociaalpsychologische verklaringen voor de aantrekkelijkheid van extremistisch gedachtegoed.

Wat ons mens maakt
Hoor, of is dat geen muziek?

Tomas Serrien 
Met muzikale ondersteuning door Sjoerd Bruil

domzaal

21:00 > 21:45

Heb je al eens geluisterd naar Hindoestaanse Dhrupad-muziek, naar een Gisalo uit Papoea-Nieuw-Guinea of gezangen van de Zwartvoet-Indianen? Zegt het jou iets om een muziekstuk dat 639 jaar duurt te beluisteren? Gevolgd door de noiseperikels van Maso Yamazaki? Of vind je dat geen muziek? 

Muziekfilosoof Tomas Serrien vertelt waarom we bij voorkeur luisteren naar geluiden die ons bekend in de oren klinken. Welke impact heeft biologie en cultuur op ons luistergedrag? Samen met muzikant Sjoerd Bruil prikkelt hij je oren aan de hand van verschillende live muziekfragmenten. Zo leer je anders luisteren naar muziek die je op het eerste gehoor ‘storend’, ‘stil’, ‘vreemd’, ‘lawaaierig’, ‘langdradig’, ‘lelijk’, ‘ongemakkelijk’ of ‘exotisch’ vindt. Breek je luistergewoontes open!

Wat ons mens maakt
Waarom we bang zijn

Bram Vervliet

domzaal

22:15 > 23:00

Besmettelijke virussen, hoge burn-outcijfers en conflicten tussen grote wereldmachten. Elke dag, zo rond een uur of zeven, krijgen we het idee dat het bergaf gaat met de wereld. Maar is dat ook zo? Moeten we met z’n allen bang worden?

Angstexpert Bram Vervliet is overtuigd van niet, maar ziet ook hoe angst meer en meer binnensluipt in onze maatschappij, levens en geest. Bizar, als je weet dat onze wereld de voorbije zeventig jaar alleen maar veiliger en vredevoller is geworden.

 

Waar komt die angst dan vandaan? Wat bedoelen we wanneer we zeggen dat we bang zijn? En zijn die angsten aangeboren of aangeleerd? Vervliet bespreekt hoe angst werkt en gaat in tegen het populaire verhaal dat we mentaal zieker of angstiger worden door ontwikkelingen in onze Westerse samenleving.

Wat ons mens maakt
Waarom schurken pech hebben en helden geluk

Jurriën Hamer

dansstudio

22:15 > 23:00

Heeft een miljonair recht op zijn rijkdom? Moeten we een moordenaar vergeven? Kan een mens zijn lot veranderen? Het antwoord hierop hangt af van de eeuwenoude filosofische vraag: hebben we een vrije wil?

Sinds decennia stapelt het bewijs tegen de vrije wil zich verder op. Biologen en neurologen ketsen het idee van de vrije wil af. Wij zijn het product van onze genen, onze geschiedenis en onze omstandigheden.

Maar hoewel de wetenschap de mythe van de vrije wil ontmaskerde, houdt de maatschappij er krampachtig aan vast. Een misdadiger verdient een harde straf en wij verdienen onze promotie na hard zwoegen. Niet dus, volgens Hamer, succes is geluk en tegenslag is pech.

Wat ons mens maakt
Afrekenen met de psychoanalyse

Filip Buekens

dansstudio

23:15 > 00:00

Al decennialang woedt er een bittere intellectuele strijd over de inzichten van Sigmund Freud en de door hem bedachte psychoanalyse: briljante inzichten of gevaarlijke pseudowetenschap? Hoewel buiten Frankrijk slechts een kleine minderheid van psychologen de psychoanalyse nog ernstig neemt, is de invloed ervan op filosofen en academici in de ‘cultural studies’ nog steeds erg groot – denk bijvoorbeeld aan de immense populariteit van de Lacan-adept Slavoj Žižek.

Filip Buekens rekent – uitvoerig beargumenteerd – hard af met de psychoanalyse: de theorieën van Freud en Lacan steunen op pseudoverklaringen en kwamen tot stand door intellectueel zelfbedrog. De blijvende invloed en aantrekkingskracht van de psychoanalyse is volgens hem niets minder dan een intellectueel debacle, en is bovendien effectief schadelijk. 

 

In zijn lezing zal Buekens dieper ingaan op de sporen die psychoanalytisch denken heeft nagelaten in onze hedendaagse debatcultuur. Hij bekijkt voorbeelden van ondermijnende argumenten en genealogische argumenten die, hoewel ongeldig, toch zeer overtuigend lijken. 

grens_1.png
grens_1.png
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

hou onze website en sociale media in de gaten of schrijf je in op onze nieuwsbrief

  • fb
  • twitter
  • instagram-blauw
KNACK.png

MEDIAPARTNER

404.png

In De Vooruit Gent,

in samenwerking met